Boekbespreking: Systemisch Leiderschap

systemisch leiderschap boekbespreking

Onlangs las ik het inspirerende boek “ed neget Stroom mee” van Jan Jacob Stam en Barbara Hoogendoorn.  Een boek over systemisch leiderschap, een actueel thema voor alle veranderingen.  Een enorm intrigerend boek met boeiende inzichten!  Het biedt een perspectief op mijn arbeidsverleden, wat ik goed kan integreren in mijn werk. In de vorm van Persoonlijk leiderschap, kracht , teamontwikkeling en groeiende bedrijven.

In dit artikel haal ik, naast de nodige theorie, passages aan die mij raakten. Groeiende leiders en bedrijven kunnen hiermee een voordeel doen. Oog hebben voor systematische patronen maken het groeien leuker en gemakkelijker.

Samenvatting systemisch leiderschap

De samenvatting van het boek, heel handig vooraan in het eerste hoofdstuk, samen met de leeswijzer, begint als volgt:

Een team, samenwerkingsverband, start-up, afdeling of organisatiesysteem heeft aan leiderschap nodig:

  • Alle leden een plek hebben en zich voldoende erbij voelen horen om hun werk goed te kunnen doen.
  • Dat het duidelijk is waar het team als geheel voor staat, en wat de leidende principes van het team zijn.
  • Dat talent van elke persoon kan stromen
  • Dat het geheel van het tam produceert iets kan bewerkstelligen in de buitenwereld, een bestemming kan bereiken.
  • De rebellen gehoord worden omdat ze belangrijke informatie over het systeem als geheel hebben.
  • Er is een ordening  die voldoende zekerheid, veiligheid, helderheid en houvast biedt.
  • Er is een goede balans tussen ja en nee.
  • Dat helder is wat we wel doen en wat we niet doen.
  • Er is voldoende autonomie is voor het team als geheel, zonder losgezongen te raken van de rest van de organisatie of de buitenwereld.
  • Dat er voldoende binding, flow, inspiratie en energie taken is binnen het team.
  • Er is discipline en bereidheid om eerst uit te zoeken hoe problemen een systemische reactie zijn, voordat er naar oplossingen wordt gezocht of aan symptoombestrijding wordt gedaan.
  • Dat patronen van onder de oppervlakte naar boven komen waardoor ze voor het systeem gaan werken in plaats van ertegen. Zeker bij verandering en ontwikkeling.
  • De ontstaansgeschiedenis en de historie erkend worden, inclusief de trauma’s en gebeurtenissen (in plaats van de nare gebeurtenissen het liefst zo snel mogelijk willen vergeten).
  • Er wordt onderscheid gemaakt  tussen de planbare toekomst en de toekomst zoals die op ons afkomt. En snel kunnen schakelen tussen die beiden.
  • Dat er een diep commitment wordt gegeven aan transformatie processen die een ongelooflijke spankracht van leiderschap vragen, terwijl je nog niet precies weet hoe de organisatie uiteindelijk zal worden en zijn.

Wat is systemisch ?

Een systeem klinkt technisch en abstract, is er een relatie met mensen?? Jazeker, vooral! Een gezin is een systeem, een schoolklas, een team, een organisatie, een streek, een land, de samenleving, allemaal systemen. Een systeem betekent dat het er binnen de grenzen anders uit ziet als daar buiten.

Een systeem maakt altijd deel uit van een groter systeem en het systeem als geheel heeft andere eigenschappen als de som der delen. In een bedrijf kan het prima zijn dat ieder voor zich prima functioneert, maar samen niet…

Systemisch waarnemen

Je kijkt niet, maar ziet

Je luistert niet, maar hoort

Je bent gewaar

Je neemt waar…

En vraagt je af:

Wat probeert dit geheel me te vertellen?

Wat maakt dat het gaat zoals het gaat?

Wat ligt er vlak onder de oppervlakte en kan ik wel voelen,

maar nog net niet vastpakken, zien of benoemen?

 

Systemisch waarnemen doe je zonder iets te hoeven. Zonder iets op te lossen. Zonder iets te doen. Systemisch waarnemen gaat over zijn. Niet over doen. Lastig??? Of werkt het wellicht bevrijdend. In het systemisch waarnemen kan je lijf goed gebruiken. Voelt het zwaar, krijg je kippenvel, spanning in je nek? Misschien een teken om te vertellen dat er een systemische lading is. Vaak weet je het niet en dat is oké, misschien zelfs wel noodzakelijk om veranderingen te durven aangaan. Het systeem zoekt altijd balans, het niet weten brengt ruimte voor invulling met nieuwe ideeën en inzichten.

Een mooie metafoor die we tijdens de opleiding systemisch werken, kregen is die van de mobile, zie onderstaande foto (bron onbekend). Als je iets wegneemt is het niet meer stabiel en zal het naar een nieuw evenwicht zoeken.

mobile systemisch

 

 

Drie overlevingsmechanismen

Een heel stuk theorie dat als je het combineert met de boekenlegger, die bij het boek zit, steeds meer stukjes van de sluier oplicht.  Het gaat over overlevingsmechanismen (drie gewetens) en drie principes die binnen de gewetens werken. In het vervolg lees je er meer over.

  1. Overleven van de eenheid, het individu, Bewust

Waakt over het overleven van den individu, team, afdeling of organisatie in een grotere eenheid. Bewust. Binnen het eenheid geweten is er bewustzijn van: erbij horen of er niet bij horen, faire uitwisseling en ordening.

  1. Overleven van systeem als geheel, Onbewust

Waakt over het voortleven van een systeem als geheel en creëert patronen die zorgen voor stabiliteit, continuïteit en voorspelbaarheid. Onbewust. Het systeem geweten stijgt boven individuen en hun belangen uit.

  1. Evolutionaire kracht, Bewust

Een kracht die hele samenlevingen in beweging brengt en patronen kan ontwrichten. Bewust. De evolutionaire kracht is de toekomst die op ons afkomt, de schept en vernietigt. Het vertelt wat klaar is en waar potentieel ontstaat.

Het leuke om mee aan de slag te gaan is het Systeem geweten, een onbewust deel. Onbewust, is niet altijd zichtbaar, maar wel degelijk aanwezig. Iedereen herkent wel van die situaties waarvan men later zegt, dat wist ik eigenlijk ook wel.

Principes en regels

Binnen de overlevingsmechanismen zijn een aantal principes, regels werkzaam

  • Compleetheid en erbij horen
  • Eigen plek en ordening
  • Uitwisseling in nemen en geven
  • Bestemming en eindigheid.

De eerst drie zie je voornamelijk bij overlevingsmechanisme 1 en 2 en wordt nog wat verder uitgediept in deze bespreking

Erbij  horen

Deze werking bepaalt wie of wat bij ons en onze historie horen. Het gaat over wie of wat wordt buitgesloten of juist ingesloten wordt. Wie of wat erkenning nodig heeft om het systeem als geheel goed te laten functioneren.

Ordening

Deze werking streeft er naar dat we tussen de delen van het systeem een (natuurlijke) ordening is die rust en helderheid geeft. Het schept de voorwaarden voor welbevinden en flow.

Leiderschap zorgt voor ordening, leidende principes gaan over het “wat”, niet over het “hoe”.

Uitwisseling

Deze werking gaat over uitwisseling in geven en nemen. Een te grote onbalans creëert schuld en neemt de energie weg.

Een mooi voorbeeld in het boek is dat als je iemand kwijt wilt uit je organisatie: betaal hem of haar flink te veel! De balans in uitwisseling is dan zoek, waardoor de medewerker de relatie wel moet verbreken.

De werking binnen de overlevingsmechanismen vragen bewustzijn van leiders en leiderschap.

Wat is voeding voor systemisch leiderschap?

Elke systeem (team, bedrijf, familie) heeft twee oer behoeften; Autonomie en Welbevinden.

Autonomie, ook wel Agens genoemd in het boek, zorgen voor veiligheid, zekerheid en weten waar je in de buitenwereld hoort. Aspecten die hierbij horen zijn heldere grenzen, positionering, afbakening met de buitenwereld.

Leiderschap moet de eenheid zowel in de buitenwereld positioneren als door de buienwereld heen manoeuvreren.

Welbevinden, ook wel Communio, zorgen voor binding, welbevinden, ordening en flow binnen het team. Aspecten die hierbij horen zijn verbinding, samenwerking, ordening.

Is er in jouw team meer aandacht voor Agens of Communio? Van nature kan een leider voorkeur hebben voor Agens of Communio, dit kan tegenstrijdig zijn met wat een team nodig heeft. Leiderschap vraagt om voortdurend te kijken naar wat het team nodig heeft.

Kijk ook eens naar je collega’s hebben zij een voorkeur? Wat proberen zij te doen voor het systeem.

Het boek gaat nog verder in op al deze aspecten, voor mij een feest van herkenning en erkenning. Maar voor nu laat ik het hierbij, succes met het kijken met een systemische bril naar jouw leiderschap, team, bedrijf en ….

I am not sure how,
but I will

E-book Donder keuzes

Wil jij leren keuzes te maken die bij jou passen? Vraag dan het e-book Keuzes maken aan. Je krijgt een leidraad om krachtige keuzes te maken. Voor mij zijn het eye-openers geweest die ik graag met je deel!

Scroll naar top